Parnassus
Seria naukowa poświęcona antykowi, religiom świata starożytnego, kulturze klasycznej, tradycjom intelektualnym oraz źródłom, które pozwalają inaczej spojrzeć na starożytność grecką, rzymską, żydowską i chrześcijańską.
Antyk okiem badacza
Parnassus to seria książek poświęconych światu starożytnemu w jego różnorodności: religijnej, społecznej, politycznej i literackiej. Seria prowadzi od greckiego sympozjonu, przez mit, diasporę, polis i Rzym, po chrześcijaństwo późnego antyku oraz spory o znaczenie dawnych tekstów.
Książki dla badaczy i znawców
Tomy serii nie zatrzymują się na ogólnym obrazie antyku. Sięgają do źródeł, analizują język pojęć, rekonstruują praktyki religijne i społeczne, a także pokazują, jak starożytne teksty były czytane, przepisywane, komentowane i wykorzystywane w kolejnych epokach.
Od greckiego sympozjonu po późnoantyczne spory religijne
Tomy serii prowadzą przez różne obszary starożytności: kulturę arystokratycznej biesiady, diasporę żydowską, systemy polityczne, religie greckie i rzymskie, orfizm, chrześcijaństwo, tekstologię tragedii, późnoantyczną teurgię, spory o Jezusa oraz donatyzm.
Religie i rytuały
Seria obejmuje badania nad kultem, wróżbiarstwem, teofaniami, orfizmem, religią rzymską, chrześcijaństwem późnoantycznym oraz polemikami religijnymi.
Teksty i tradycje
Ważnym nurtem są badania nad przekazem tekstów, tradycją rękopiśmienną, literaturą grecką i rzymską, źródłami historiograficznymi oraz późniejszą recepcją antycznych idei.
Społeczeństwo i tożsamość
Parnassus pokazuje antyk także przez pytania o wspólnotę, diasporę, obywatelstwo, sympozjon, administrację, płeć, ciało i społeczne funkcjonowanie pojęć.
Publikacje z serii
Poniższe tytuły pokazują rozpiętość Parnassusa: od historii greckiej biesiady i polityki spartańskiej, przez religie świata antycznego, po późnoantyczne spory chrześcijańskie, historię ciała, wyobrażenia o powrocie do życia oraz grecko-rzymską magię miłosną.
Marek Węcowski, „Sympozjon czyli wspólne picie”
Monografia o genezie i ewolucji greckiego sympozjonu w IX–VII wieku p.n.e., pokazująca, że ta specyficzna forma arystokratycznej biesiady nie była jedynie zapożyczeniem ze Wschodu, lecz kluczową instytucją społeczną, która odegrała fundamentalną rolę w procesie kształtowania się wczesnej elity i narodzin greckiej polis.
Krystyna Stebnicka, „Tożsamość diaspory”
Książka analizuje ewolucję tożsamości zhellenizowanych Żydów zamieszkujących Azję Mniejszą w okresie Cesarstwa Rzymskiego, ukazując, w jaki sposób łączyli oni integrację ze społeczno-politycznym życiem greckich miast z zachowaniem własnej odrębności religijno-kulturowej, budowanej wokół instytucji synagogi oraz lokalnej gminy.
Aleksander Wolicki, „Symmachia spartańska”
Krytyczna analiza dziejów Związku Peloponeskiego, wykazująca, że w epoce archaicznej był on zaledwie luźną siecią różnorodnych relacji Sparty z poszczególnymi sojusznikami, która sformalizowała się i przekształciła w zwarty blok polityczny dopiero w V wieku p.n.e. jako reakcja na rosnące zagrożenie ze strony imperium ateńskiego.
Robert Wiśniewski, „Wróżbiarstwo chrześcijańskie w późnym antyku”
Tom opisuje rozmaite chrześcijańskie i schrystianizowane praktyki dywinacyjne epoki późnego antyku, ukazując, w jaki sposób ówcześni wierni starali się zaspokoić ludzką potrzebę poznania przyszłości i spraw zakrytych, nie wchodząc przy tym w konflikt z oficjalnym nauczaniem Kościoła i nie tracąc szans na zbawienie.
Lech Trzcionkowski, „Bios – Thanatos – Bios”
Monografia poddaje krytycznej analizie kościane tabliczki z Olbii oraz inne starożytne semiofory, aby obalić nowożytny paradygmat orfizmu jako spójnej, wyobcowanej sekty opartej na dogmacie grzechu pierworodnego, ukazując w zamian orficko-bakchiczne kulty misteryjne jako zróżnicowane zjawisko trwale wplecione w kulturę oraz religię greckiej polis.
Paweł Janiszewski, „Panthera – ojciec Jezusa”
Kompleksowe studium poświęcone postaci Panthery – rzekomego biologicznego ojca Jezusa – analizujące genezę tej antychrześcijańskiej idei, jej ewolucję w starożytnych przekazach żydowskich i pogańskich, a także polemiki, za pomocą których wczesnochrześcijańscy pisarze starali się ów zarzut zdezawuować lub zneutralizować.
Katarzyna Pietruczuk, „Dzieje tekstu Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa”
Książka rekonstruuje dzieje przekazu oraz początki badań filologicznych nad dramatami Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa, ukazując drogę, jaką przebyły te teksty od prób ich oficjalnego ocalenia w czwartowiecznych Atenach (m.in. egzemplarze archiwalne Likurga i katalogi Arystotelesa), aż po ich krytyczne opracowanie, skatalogowanie i wydanie w Bibliotece Aleksandryjskiej na przełomie III i II wieku p.n.e.
Robert Suski, „Jowisz, Jahwe i Jezus”
Całościowa analiza wiedzy i stosunku anonimowego autora późnoantycznego zbioru biografii cesarskich „Historia Augusta” do religii pogańskiej, judaizmu oraz chrześcijaństwa, która służy jako klucz do ustalenia faktycznego czasu powstania tego dzieła.
Paweł Janiszewski, „Afrodyta Urania”
Autor bada późnoantyczne przekazy dotyczące fizycznych, mistycznych i teurgicznych objawień Afrodyty Uranii – obejmujące gwiezdne fenomeny w libańskim sanktuarium w Afaka, morską wizję Olympiodorosa z Teb oraz wykorzystanie magicznych instrumentów – interpretując je jako spójną, zakorzenioną w neoplatonizmie koncepcję dążenia duszy do zjednoczenia z Absolutem.
Emilia Twarowska-Antczak, „Od lex Iulia municipalis do flawijskich leges municipales”
Książka ukazuje rozwój rzymskiej administracji municypalnej w okresie od Juliusza Cezara do Domicjana, argumentując, że prawodawstwo oraz systematyczne rozszerzanie struktur miejskich (począwszy od lex Iulia municipalis po flawijskie leges municipales) stanowiły kluczowe narzędzie polityczne służące do unifikacji, integracji i trwałej romanizacji zróżnicowanego terytorialnie imperium rzymskiego.
Stanisław Adamiak, „Deo laudes”
Kompleksowe omówienie historii sporu donatystycznego, który w IV i V wieku podzielił chrześcijaństwo w rzymskiej Afryce Północnej na zwalczające się Kościoły katolicki i donatystyczny, analizując jego genezę, tło społeczne, kwestie doktrynalne, wzajemne akty przemocy oraz stopniowe angażowanie się władz państwowych w ten konflikt.
Dominika Lewandowska, „Androgyn czy hermafrodyta?”
Studium antycznych źródeł greckich i rzymskich, którego celem jest scharakteryzowanie zjawiska hermafrodytyzmu w starożytności, zredefiniowanie pojęcia „androgyn” oraz zweryfikowanie powszechnego w opracowaniach poglądu, jakoby w całym świecie grecko-rzymskim osoby dwupłciowe traktowano jako zagrożenie wymagające rytualnego unicestwienia.
Sławomir Poloczek, „Pogańskie zmartwychwstania”
Książka analizuje literackie wyobrażenia o pośmiertnym powrocie do życia, pozornej śmierci i magicznym ożywianiu zwłok w grecko-rzymskiej literaturze okresu cesarstwa, udowadniając, że motywy te rozwinęły się jako naturalna kontynuacja klasycznej tradycji mitologicznej oraz literackiej, a nie jako wynik polemiki lub inspiracji chrześcijańską ideą zmartwychwstania.
Andrzej Wypustek, „Grecko-rzymskie zaklęcia miłosne”
Książka Andrzeja Wypustka to szczegółowe studium grecko-rzymskich zaklęć miłosnych zachowanych na tabliczkach, papirusach i amuletach, które analizuje je jako unikalne źródło wiedzy o życiu prywatnym, relacjach płciowych, seksualności oraz wyobrażeniach na temat miłości i pożądania w świecie starożytnym.
Antyk bez uproszczeń
Książki z serii Parnassus pokazują starożytność jako świat pełen napięć: religijnych, politycznych, społecznych i intelektualnych. To nie jest antyk zamknięty w pomnikach i szkolnych syntezach, lecz rzeczywistość ludzi, tekstów, rytuałów, ambicji, lęków, konfliktów i pytań, które wracają także w późniejszych epokach.
Dlaczego sięgać po Parnassus?
Po te książki warto sięgnąć wtedy, gdy ogólna opowieść o antyku już nie wystarcza. Seria pozwala zobaczyć szczegół: fragment tekstu, praktykę religijną, pojęcie polityczne, ślad dawnego sporu albo temat, który na pierwszy rzut oka wydaje się marginalny, a po lekturze okazuje się ważny dla rozumienia całej kultury.