Biblioteka Dawnej Literatury Popularnej i Okolicznościowej

Seria wydawnicza

Biblioteka Dawnej Literatury Popularnej i Okolicznościowej

Seria przywracająca obiegowi czytelniczemu teksty dawne, które często pozostawały poza głównym kanonem: utwory okolicznościowe, popularne, religijne, panegiryczne, satyryczne, polityczne i użytkowe. To literatura, dzięki której można lepiej zobaczyć codzienny język, wyobraźnię i gusty dawnych czytelników. Tomy ukazują się dzięki wsparciu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.

Redaktor serii: prof. dr hab. Roman Krzywy, Uniwersytet Warszawski, ORCID: 0000-0001-9964-7362.

O serii

Epoka i jej zwykłe życie

Kanon pokazuje to, co najtrwalsze i najbardziej wybitne. Literatura popularna i okolicznościowa pozwala zobaczyć coś innego: jakie tematy wracały w obiegu drukowanym, jak reagowano na wydarzenia publiczne, jak pisano o śmierci, wojnie, podróży, religii, obyczaju, władzy, miłości i sprawach wspólnoty.

Poznaj epokę przez jej mniej oczywiste teksty

Dawne druki popularne i okolicznościowe bywają niewielkie, efemeryczne i pozornie poboczne. Właśnie dlatego są cenne: przechowują język sytuacji, emocji i sporów. Pokazują, co poruszało dawnych autorów oraz odbiorców poza najbardziej znanymi dziełami literatury wysokiej.

edycje tekstów dawnych przygotowane do lektury współczesnej
utwory reprezentatywne dla obiegu popularnego i okolicznościowego
teksty pomocne do badań nad mentalnością, obyczajem i kulturą dawnej Polski
książki przydatne filologom, historykom, studentom i czytelnikom literatury dawnej
Zakres serii

Od satyry i panegiryku po relację z podróży i druk religijny

Seria obejmuje różne odmiany dawnego piśmiennictwa: utwory związane ze śmiercią, zwycięstwem, objęciem urzędu, podróżą czy konfliktem, a także kazania, satyry, romanse oraz teksty dewocyjne, polityczne i żartobliwe. Dzięki temu buduje szeroki obraz literatury funkcjonującej blisko wydarzeń oraz praktyk społecznych.

I

Literatura popularna

Teksty chętnie czytane, wznawiane lub przetwarzane: romanse, satyry, utwory żartobliwe czy przestrzegające. To literatura pokazująca smak epoki i mechanizmy dawnego rynku czytelniczego.

II

Utwory okolicznościowe

Wiersze, mowy, kazania, panegiryki i relacje powstające z konkretnej okazji. Pozwalają śledzić, jak dawna kultura reagowała na wydarzenia publiczne, rodzinne, religijne i polityczne.

III

Edycje do pracy z tekstem

Tomy serii udostępniają teksty z komentarzem, objaśnieniami i wstępem. Dzięki temu mogą służyć zarówno lekturze, jak i zajęciom akademickim, badaniom oraz pracy edytorskiej.

Wybrane tomy

Publikacje z serii

Poniższe tomy pokazują różnorodność serii: od romansu i poezji okolicznościowej, przez druki polityczne i podróżnicze, po satyrę oraz teksty religijne. Każdy z nich przybliża inny fragment dawnej kultury czytania i pisania.

Historia o szlachetnej a pięknej Meluzynie

Naukowa edycja staropolskiego przekładu popularnego romansu rycerskiego o Meluzynie – na wpół kobiecie, na wpół wężu i zarazem mitycznej założycielce potężnego rodu – która została poprzedzona obszernym wstępem przybliżającym genezę, symbolikę oraz historyczno-literackie losy tej legendy.

tom XX romans dawny

Acrostichis własnego wyobrażenia

Pierwsza krytyczna edycja opublikowanego w 1581 roku szesnastowiecznego pamfletu politycznego i moralitetu autorstwa luterańskiego pastora Walentego Neothebela, który, opisując zbrodnie cara Iwana Groźnego, wpisywał się w nurt antymoskiewskiej propagandy czasów wojen króla Stefana Batorego.

tom XXV propaganda

Pałac Leszczyński

Opatrzone obszernym wstępem i objaśnieniami krytyczne wydanie barokowego poematu panegirycznego Samuela Twardowskiego, który stanowi poetyckie świadectwo uroczystego wjazdu Bogusława Leszczyńskiego do Poznania w 1643 roku z okazji objęcia przez niego urzędu starosty generalnego wielkopolskiego.

tom XLI panegiryk

Peryjody

Cykl osiemnastu wierszy żałobnych Wacława Potockiego, stanowiący przejmujący zapis ojcowskiej rozpaczy po przedwczesnej śmierci syna Stefana. Poeta rozważa marność doczesnego świata oraz kruchość ludzkiego życia, podejmując zarazem literacką polemikę ze stoicyzmem i poszukując ostatecznego ukojenia w wierze chrześcijańskiej.

tom XLII treny

Wypisanie drogi tureckiej

Naukowa edycja szesnastowiecznej relacji Erazma Otwinowskiego, będącej szczegółowym zapisem jego dyplomatycznej podróży do imperium osmańskiego u boku posła Andrzeja Bzickiego w 1557 roku, którą poprzedzono obszernym wstępem przybliżającym m.in. biografię autora.

tom XLIII podróż

Sejm piekielny straszliwy

Naukowe opracowanie wczesnosiedemnastowiecznego, satyryczno-moralizatorskiego utworu z 1614 roku przypisywanego Ianuariusowi Sowisraliusowi, który w formie parodii obrad parlamentarnych ukazuje diabły zdające Lucyferowi relację ze swoich sukcesów w nakłanianiu ludzi do grzechu.

tom XLIV satyra

Zuzanny ufającej w Bogu niewinność

Pierwsze naukowe wydanie osiemnastowiecznego poematu biblijnego Kaspra Modlibowskiego, zrekonstruowanego z rękopisów. Utwór ukazuje triumf cnoty nad niegodziwością, a zarazem zawiera satyrę na ówczesne sądownictwo.

tom XLV tekst religijny

Fraszek księga pierwsza

Wydany w 1586 roku tom Melchiora Pudłowskiego, silnie inspirowany twórczością Jana Kochanowskiego oraz antycznych i nowożytnych poetów łacińskich, stanowi swego rodzaju poetycki raptularz złożony z 181 epigramatów i trzech dłuższych utworów, w którym autor poprzez satyrę, żart i głębszą refleksję portretuje barwne życie towarzyskie szesnastowiecznego dworu, chwaląc przy tym wartość cnoty i męskiej przyjaźni.

tom XLVI fraszki

Sprawa Wielkiego Kniazia Moskiewskiego

Tom autorstwa Alberta Schlichtinga to spisana w 1571 roku relacja naocznego świadka, która niezwykle drastycznie opisuje krwawy terror opryczniny oraz brutalne rządy tyrana Iwana IV Groźnego, a jej pierwotnym celem było zniechęcenie polsko-litewskiej szlachty do jakichkolwiek politycznych konszachtów z moskiewskim carem.

tom XLVII polityka

Kazania wygłoszone we Francji po śmierci Stanisława Leszczyńskiego

Krytyczna edycja i polski przekład dziewięciu zachowanych francuskich oracji żałobnych poświęconych Stanisławowi Leszczyńskiemu. Mowy ukazują pamięć o królu i księciu Lotaryngii, jego miejsce w osiemnastowiecznej Europie oraz retoryczny i polityczny wymiar uroczystości żałobnych na dworze francuskim.

tom XLVIII oracje żałobne

Stanisław Grochowski, Utwory żałobne

Edycja trzynastu utworów żałobnych późnorenesansowego poety Stanisława Grochowskiego. Funeralia poświęcone członkom rodziny królewskiej, dygnitarzom i osobom bliskim autorowi dokumentują przemiany jego warsztatu oraz stanowią źródło do badań nad dawną kulturą śmierci, żałoby i pamięci.

tom XLIX premiera: koniec listopada 2026

Cyprian Bazylik, Utwory poetyckie

Edycja zachowanej oryginalnej twórczości poetyckiej Cypriana Bazylika — renesansowego pisarza, tłumacza, muzyka i drukarza związanego z Radziwiłłami i ruchem reformacyjnym. Tom obejmuje utwory funeralne, panegiryczne i polityczne powstałe w latach sześćdziesiątych XVI wieku.

tom L premiera: koniec listopada 2026
Dla czytelnika

Dawna literatura jako żywy obieg tekstów

Książki z tej serii pomagają zobaczyć dawną literaturę jako żywy obieg tekstów: zabawnych, ostrych, pobożnych, żałobnych, politycznych, podróżnych, panegirycznych i polemicznych. To literatura bliska wydarzeniom, emocjom i społecznym rytuałom.

Dlaczego warto sięgnąć po tę serię?

Po te tomy warto sięgać wtedy, gdy interesuje nas nie tylko literatura uznana za najwybitniejszą, lecz także teksty, które naprawdę krążyły między ludźmi: komentowały wydarzenia, bawiły, pouczały, upamiętniały, budowały reputację albo ostrzegały przed grzechem, obcym i politycznym przeciwnikiem.

pomagają czytać dawną kulturę przez teksty używane w konkretnych sytuacjach
pokazują tematy, emocje i gatunki obecne poza szkolnym kanonem
są dobrym materiałem do zajęć z literatury dawnej, historii kultury i edytorstwa
pozwalają zobaczyć, jak druk reagował na wydarzenia, obyczaje i spory epoki