Biblioteka Dawnej Literatury Popularnej i Okolicznościowej
Seria przywracająca obiegowi czytelniczemu teksty dawne, które często pozostawały poza głównym kanonem: utwory okolicznościowe, popularne, religijne, panegiryczne, satyryczne, polityczne i użytkowe. To literatura, dzięki której można lepiej zobaczyć codzienny język, wyobraźnię i gusty dawnych czytelników. Tomy ukazują się dzięki wsparciu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.
Redaktor serii: prof. dr hab. Roman Krzywy, Uniwersytet Warszawski, ORCID: 0000-0001-9964-7362.
Literatura, przedstawiająca epokę od strony zwykłego życia
Kanon pokazuje to, co najtrwalsze i najbardziej wybitne. Literatura popularna i okolicznościowa pozwala zobaczyć coś innego: jakie tematy wracały w obiegu drukowanym, jak reagowano na wydarzenia publiczne, jak pisano o śmierci, wojnie, podróży, religii, obyczaju, władzy, miłości i sprawach wspólnoty.
Seria do czytania epoki przez jej mniej oczywiste teksty
Dawne druki popularne i okolicznościowe bywają niewielkie, efemeryczne i pozornie poboczne. Właśnie dlatego są cenne: przechowują język sytuacji, emocji i sporów. Pokazują, co poruszało dawnych autorów oraz odbiorców poza najbardziej znanymi dziełami literatury wysokiej.
Od satyry i panegiryku po relację z podróży i druk religijny
Seria obejmuje różne odmiany dawnego piśmiennictwa: utwory pisane z okazji śmierci, zwycięstwa, objęcia urzędu, podróży, konfliktu, kazania, satyry, romanse, teksty dewocyjne, polityczne i żartobliwe. Dzięki temu buduje szeroki obraz literatury funkcjonującej blisko wydarzeń oraz praktyk społecznych.
Literatura popularna
Teksty chętnie czytane, wznawiane lub przetwarzane: romanse, satyry, utwory żartobliwe, czy przestrzegające. To literatura pokazująca smak epoki i mechanizmy dawnego rynku czytelniczego.
Utwory okolicznościowe
Wiersze, mowy, kazania, panegiryki i relacje powstające z konkretnej okazji. Pozwalają śledzić, jak dawna kultura reagowała na wydarzenia publiczne, rodzinne, religijne i polityczne.
Edycje do pracy z tekstem
Tomy serii udostępniają teksty z komentarzem, objaśnieniami i wstępem. Dzięki temu mogą służyć zarówno lekturze, jak i zajęciom akademickim, badaniom oraz pracy edytorskiej.
Publikacje z serii
Poniższe tomy pokazują różnorodność serii: od romansu i poezji okolicznościowej, przez druki polityczne i podróżnicze, po satyrę oraz teksty religijne. Każdy z nich przybliża inny fragment dawnej kultury czytania i pisania.
Historia o szlachetnej a pięknej Meluzynie
Naukowa edycja staropolskiego przekładu popularnego romansu rycerskiego o Meluzynie – na wpół kobiecie, na wpół wężu i zarazem mitycznej założycielce potężnego rodu – która została poprzedzona obszernym wstępem przybliżającym genezę, symbolikę oraz historyczno-literackie losy tej legendy.
Acrostichis własnego wyobrażenia
Pierwsza krytyczna edycja opublikowanego w 1581 roku szesnastowiecznego pamfletu politycznego i moralitetu autorstwa luterańskiego pastora Walentego Neothebela, który, opisując zbrodnie cara Iwana Groźnego, wpisywał się w nurt antymoskiewskiej propagandy czasów wojen króla Stefana Batorego.
Pałac Leszczyński
Opatrzone obszernym wstępem i objaśnieniami krytyczne wydanie barokowego poematu panegirycznego Samuela Twardowskiego, który stanowi poetyckie świadectwo uroczystego wjazdu Bogusława Leszczyńskiego do Poznania w 1643 roku z okazji objęcia przez niego urzędu starosty generalnego wielkopolskiego.
Peryjody
Cykl osiemnastu wierszy żałobnych Wacława Potockiego, stanowiący przejmujący zapis ojcowskiej rozpaczy po przedwczesnej śmierci syna Stefana. Poeta rozważa marność doczesnego świata oraz kruchość ludzkiego życia, podejmując zarazem literacką polemikę ze stoicyzmem i poszukując ostatecznego ukojenia w wierze chrześcijańskiej.
Wypisanie drogi tureckiej
Naukowa edycja szesnastowiecznej relacji Erazma Otwinowskiego, będącej szczegółowym zapisem jego dyplomatycznej podróży do imperium osmańskiego u boku posła Andrzeja Bzickiego w 1557 roku, którą poprzedzono obszernym wstępem przybliżającym m.in. biografię autora.
Sejm piekielny straszliwy
Naukowe opracowanie wczesnosiedemnastowiecznego, satyryczno-moralizatorskiego utworu z 1614 roku przypisywanego Ianuariusowi Sowisraliusowi, który w formie parodii obrad parlamentarnych ukazuje diabły zdające Lucyferowi relację ze swoich sukcesów w nakłanianiu ludzi do grzechu.
Zuzanny ufającej w Bogu niewinność
Pierwsze naukowe wydanie zrekonstruowanego z rękopisów, osiemnastowiecznego poematu biblijnego Kaspra Modlibowskiego. Opisuje on nie tylko triumf cnoty nad niegodziwością, ale również zawiera satyrę na ówczesne sądownictwo.
Fraszek księga pierwsza
Wydany w 1586 roku tom Melchiora Pudłowskiego, silnie inspirowany twórczością Jana Kochanowskiego oraz antycznych i nowożytnych poetów łacińskich, stanowi swego rodzaju poetycki raptularz złożony z 181 epigramatów i trzech dłuższych utworów, w którym autor poprzez satyrę, żart i głębszą refleksję portretuje barwne życie towarzyskie szesnastowiecznego dworu, chwaląc przy tym wartość cnoty i męskiej przyjaźni.
Sprawa Wielkiego Kniazia Moskiewskiego
Tom autorstwa Alberta Schlichtinga to spisana w 1571 roku relacja naocznego świadka, która niezwykle drastycznie opisuje krwawy terror opryczniny oraz brutalne rządy tyrana Iwana IV Groźnego, a jej pierwotnym celem było zniechęcenie polsko-litewskiej szlachty do jakichkolwiek politycznych konszachtów z oskiewskim carem.
Dawna literatura jako żywy obieg tekstów
Książki z tej serii pomagają zobaczyć dawną literaturę jako żywy obieg tekstów: zabawnych, ostrych, pobożnych, żałobnych, politycznych, podróżnych, panegirycznych i polemicznych. To literatura bliska wydarzeniom, emocjom i społecznym rytuałom.
Dlaczego sięgać po tę serię?
Po te tomy warto sięgać wtedy, gdy interesuje nas nie tylko literatura uznana za najwybitniejszą, lecz także teksty, które naprawdę krążyły między ludźmi: komentowały wydarzenia, bawiły, pouczały, upamiętniały, budowały reputację albo ostrzegały przed grzechem, obcym i politycznym przeciwnikiem.