Opis
Dane książki
Autor przekładu i opracowania: Albert Kozik
ISBN zestawu: 978-83-68194-38-8
Wydanie: Warszawa 2026
Liczba stron: 228 (cz. 1), 238 (cz. 2)
Seria: Biblioteka Dawnej Literatury Popularnej i Okolicznościowej. Tom XLVIII
Śmierć i pogrzeb Stanisława Leszczyńskiego (1677–1766), dwukrotnego króla Polski i księcia Lotaryngii, otaczały we Francji bogate uroczystości żałobne, dawny władca Rzeczypospolitej odgrywał bowiem dla dworu w Wersalu rolę szczególną jako ojciec królowej Marii Leszczyńskiej i teść Ludwika XV. Licznym mszom upamiętniającym postać Leszczyńskiego towarzyszyły także przemowy wygłaszane przez najsłynniejszych ówcześnie kaznodziejów, którzy erudycyjne pochwały dla dokonań władcy wiązali z interesem politycznym dynastii Burbonów. Oracje te, świadczące o ważnym miejscu, jakie zajmował król-książę w osiemnastowiecznej Europie, nie są dobrze rozpoznane ani w polskiej, ani francuskiej literaturze przedmiotu, a ich walory retoryczne nie zostały dotychczas przebadane. Niniejszy tom stanowi przekład z języka francuskiego i edycję krytyczną dziewięciu zachowanych do dziś oracji żałobnych na cześć Leszczyńskiego, a jego celem jest przybliżenie ich polskiemu czytelnikowi jako szczególnego elementu polsko-francuskiej historii, związanego bezpośrednio z działalnością polityczną, społeczną i literacką władcy, a także jego legendą w osiemnastowiecznej Europie. Okoliczności śmierci, pogrzebu i upamiętnienia „Stanisława Dobroczynnego” – tak religijne, jak społeczne – czynią poświęcone mu mowy żałobne utworami o niezwykłej wartości historycznej.
„Ośmielę się rzec jednakże, że Stanisław mniej byłby wielki, gdyby nie był tak nieszczęśliwy. To przez zdwojone ciosy Fortuny, zawziętej, by go udręczyć, to przez tchórzostwo lub perfidię stronników, przez najboleśniejsze straty i najprzykrzejsze upokorzenia niebiosa poddawały próbie jego wytrwałość. W takich to właśnie trudnych zbiegach okoliczności jego wielkoduszne serce ukazuje naszym oczom wyjątkowy spektakl najwyższego heroizmu. Przyzwany na tron jednogłośnymi życzeniami narodu, który bawi się niebezpiecznym prawem wyboru swoich panów, zostaje z niego zrzucony niemal tak szybko, jak go na nim posadzono. […] Tak, poruszająca ta historia wyciśnie łzy z najdalszych naszych wnuków! Zadrżą oni na samą opowieść o tylu niebezpieczeństwach, które zdają się rodzić z każdym jego krokiem, o tylu odmianach losu, jakiego stał się zabawką czy ofiarą. […] Lecz nawet z takiego punktu widzenia, tak niepochlebnego dla wielkości, odkryją oni w nim herosa, zobaczą go zawsze ponad najnieszczęśliwszymi z wydarzeń, odpornego na dziwactwa losu, powiedzmy więcej jeszcze – niezmiennie poddanego wyrokom Opatrzności, bez względu na to, jak surowe by były. Zobaczą, że jako skromny miłośnik dekretów Przedwiecznego schodzi z tronu z takim samym spokojem, z jakim na niego wstąpił, koronę zdejmując z tą samą niewzruszonością, z jaką ją przyjął”.
(z kazania Louisa Demange)
„Na próżno pragnęłaby filozofia zastąpić tę boską światłość, te wzniosłe nadzieje! Otwórzmy księgi tych próżnych ludzi, tych słynnych – niestety – myślicieli. Cóż tam znajdujemy? Idee mętne, wewnętrznie sprzeczne i paradoksalne, moralność wyłożoną jak system, w którym błąd błędem pogania. Ludzkie poznanie bawi się, by tak rzec, prawdą i kłamstwem, a pozornie tylko słuszne zasady zdają się dowodzić sprzecznych poglądów. Zewsząd tylko niepewność, mrok, sprzeczność. Atakuje się reguły najgodniejsze szacunku, zaciemnia najjaśniejsze myśli, a filozofia ta, tak nadęta i zachwalana, prowadzi tylko do powszechnego pyrronizmu, do zniszczenia wszelkiej moralności. Stanisław zaś wzniósł budowlę wszelkich cnót na najsolidniejszych fundamentach. O wy, którzyście poznali wiarę, pobożność, świętość, wiecie przecież, czy dane mi będzie wyrazić myśl, która nami kieruje, uczucie, jakie nas porusza! Zdania me będą zawsze zbyt słabe – nie dorównam nigdy przedmiotowi mej mowy”.
(z kazania Claude’a-Louisa du Houx de Dombasle)






